Persoonlijk ontwikkelingsplan opstellen (inclusief voorbeeld)

Je wilt iets veranderen of ontwikkelen, maar waar begin je? Misschien loop je vast in je werk of studie. Misschien mis je richting. Of je weet prima dát je iets anders wilt, maar nog niet wat precies.

Een persoonlijk ontwikkelingsplan helpt je om daar structuur in aan te brengen. Je onderzoekt waar je nu staat, bepaalt waar je naartoe wilt en maakt concreet welke stappen daarbij horen. Niet om je hele leven vooraf dicht te timmeren, maar om jezelf wat meer richting en houvast te geven.

In dit artikel lees je wat een persoonlijk ontwikkelingsplan is, waarom zo'n plan nuttig kan zijn en hoe je er stap voor stap zelf één opstelt. Daarbij gebruiken we verschillende oefeningen uit de persoonlijke ontwikkeling, zoals reflecteren, het levenswiel, kernwaarden, Ikigai en je levenslijn.

 

Samenvatting

• Een persoonlijk ontwikkelingsplan (POP) brengt in kaart waar je nu staat, wat je wilt ontwikkelen en welke stappen daarbij horen.

• Je begint met reflecteren op je huidige situatie en vertaalt wat je ontdekt vervolgens naar concrete doelen.

• SMART-doelen en een plan van aanpak kunnen helpen om algemene wensen om te zetten in uitvoerbare stappen.

• Oefeningen zoals journalen, het levenswiel, kernwaarden, Ikigai en een levenslijn kunnen je helpen om beter te onderzoeken wat voor jou belangrijk is.

• Beperkende overtuigingen en zelfsabotage verdwijnen niet automatisch door een plan te maken, maar je kunt ze wel leren herkennen en onderzoeken.

 

Wat is een persoonlijk ontwikkelingsplan?

Een persoonlijk ontwikkelingsplan, vaak afgekort tot POP, is een document waarin je vastlegt wat je wilt ontwikkelen en hoe je dat wilt aanpakken. Je beschrijft je huidige situatie, je doelen en de stappen die je wilt zetten.

Zo'n plan kan heel praktisch zijn. Misschien wil je beter leren communiceren, een nieuwe vaardigheid ontwikkelen of onderzoeken welke richting beter bij je past. Maar een persoonlijk ontwikkelingsplan kan ook breder gaan over wie je bent, wat je belangrijk vindt en wat je anders wilt in je leven.

 

De afkorting POP

POP staat voor persoonlijk ontwikkelingsplan. Je komt deze term onder andere tegen in werk- en studiecontexten, maar je kunt een POP net zo goed voor jezelf maken.

Het belangrijkste is niet hoe officieel het document eruitziet. Het gaat erom dat je bewust stilstaat bij drie vragen: waar sta ik nu, waar wil ik naartoe en wat ga ik daarvoor doen?

Een persoonlijk ontwikkelingsplan voorbeeld kan daarbij inspiratie geven, maar jouw plan hoeft niet hetzelfde te zijn als dat van iemand anders. Het moet vooral aansluiten op jouw situatie en wat jij wilt ontwikkelen.

 

Waarom zou je een persoonlijk ontwikkelingsplan maken?

Zonder plan blijft persoonlijke ontwikkeling gemakkelijk hangen in losse ideeën. Je denkt bijvoorbeeld: ik wil zelfverzekerder worden, ik wil meer uit mijn werk halen of ik wil beter weten wat ik eigenlijk wil.

Prima wensen. Alleen weet je daarmee nog niet wat je morgen anders gaat doen.

Een persoonlijk ontwikkelingsplan dwingt je om iets concreter te kijken. Waar loop je precies tegenaan? Wat wil je veranderen? Wanneer zou je merken dat er daadwerkelijk iets is veranderd? En welke eerste stap kun je zetten?

In een werksituatie kan zo'n plan bovendien helpen om je ontwikkelwensen bespreekbaar te maken. Voor jezelf geeft het vooral overzicht: je hoeft niet alles tegelijk op te lossen, maar kunt bepalen waar je eerst aandacht aan wilt geven.

Een plan lost beperkende overtuigingen of zelfsabotage natuurlijk niet automatisch op. Het kan je wél helpen om duidelijker te zien waar je vastloopt en welke patronen steeds terugkomen.

 

Stappen voor het opstellen van een persoonlijk ontwikkelingsplan

Een persoonlijk ontwikkelingsplan begint niet bij een mooi lijstje doelen. Eerst moet je weten waar je staat en wat er voor jou eigenlijk toe doet.

Daarom begint het proces met observeren en reflecteren. Daarna vertaal je wat je ontdekt naar doelen en concrete acties.

 

Reflecteren op je huidige situatie

Pak pen en papier en kijk eerst eens naar je leven zoals het nu is. Wat gaat goed? Waar loop je op leeg? Waar krijg je juist energie van? En welke onderdelen vragen al een tijdje om aandacht?

Je kunt daarbij kijken naar bijvoorbeeld werk, relaties, gezondheid en vrije tijd. Het levenswiel, dat verderop uitgebreider terugkomt, kan helpen om daar wat structuur in aan te brengen.

Geef verschillende onderdelen eventueel een score van 1 tot 10. Niet omdat zo'n cijfer de absolute waarheid is, maar omdat het je dwingt om even stil te staan bij hoe tevreden je op dit moment bent.

Schrijf vooral ook op waarom je een bepaald cijfer geeft. Dáár zit meestal de interessantste informatie.

 

Doelen opstellen

Als je helder hebt waar je nu staat, kun je bepalen wat je wilt ontwikkelen. Probeer daarbij verder te gaan dan algemene doelen als meer rust, beter communiceren of gelukkiger worden.

Maak duidelijk wat je precies wilt veranderen en hoe je kunt merken dat je vooruitgang boekt.

Een veelgebruikte manier daarvoor is SMART. In een veelgebruikte moderne variant betekent dat dat een doel specifiek, meetbaar, haalbaar, relevant en tijdgebonden is.

Stel dus niet alleen de vraag: wat wil ik? Vraag ook: hoe ziet dat er concreet uit, wanneer wil ik ermee aan de slag en hoe weet ik of ik vooruitga?

Dat maakt je doel een stuk bruikbaarder.

 

Plan van aanpak maken voor je persoonlijke ontwikkeling

Daarna komt de logische vervolgvraag: hoe ga je van je huidige situatie naar je doel?

Schrijf per doel op welke stappen daarvoor nodig zijn. Misschien wil je een vaardigheid oefenen, een opleiding volgen, iemand om feedback vragen, een gesprek voeren of simpelweg iedere week bewust tijd vrijmaken voor reflectie.

Maak het niet groter dan nodig.

Een goed plan van aanpak hoeft niet te voorspellen wat je de komende vijf jaar gaat doen. Het moet je vooral duidelijk maken wat je eerstvolgende stappen zijn.

Je kunt ook een tijdschema toevoegen en regelmatig terugkijken. Wat werkt? Waar loop je vast? Klopt dit doel nog steeds? En moet je iets bijsturen?

Zo blijft je persoonlijk ontwikkelingsplan een levend document in plaats van iets dat één keer in een map verdwijnt.

 

Zelfsabotage aanpakken

Soms weet je precies wat je wilt doen en doe je tóch iets anders.

Je stelt dat moeilijke gesprek uit. Je blijft eindeloos twijfelen. Je begint enthousiast aan een doel, maar haakt af zodra het spannend wordt. Of je vertelt jezelf alvast waarom het waarschijnlijk toch niet gaat lukken.

Dat soort patronen worden vaak zelfsabotage genoemd.

Probeer ze niet meteen te veroordelen. Observeer eerst wat er gebeurt. Welke gedachte verschijnt vlak voordat je afhaakt? Waar ben je bang voor? Wat verwacht je dat er gebeurt als je wél doorzet?

Schrijf die gedachten eens letterlijk op en onderzoek ze. Is dit een feit, of een aanname? Welk bewijs heb je ervoor? Welk bewijs spreekt de gedachte juist tegen?

Maak je volgende stap vervolgens klein genoeg om hem daadwerkelijk uit te voeren. Zo gebruik je jouw ontwikkelingsplan niet alleen om doelen op te schrijven, maar ook om zichtbaar te maken wat je onderweg tegenhoudt.

 

Voorbeeld van een persoonlijk ontwikkelingsplan

Een persoonlijk ontwikkelingsplan hoeft niet alleen uit doelen en deadlines te bestaan. Je kunt ook verschillende reflectie-oefeningen gebruiken om eerst beter te ontdekken wat je eigenlijk wilt ontwikkelen.

Onderstaand voorbeeld bestaat daarom uit een reeks oefeningen die samen steeds meer duidelijkheid geven over je huidige situatie, wat je belangrijk vindt en waar je naartoe wilt.

 

Journalen en reflecteren over je huidige situatie

Journalen is in de basis niets ingewikkelders dan je gedachten op papier zetten.

Schrijf bijvoorbeeld over situaties die je bezighouden. Wat gebeurde er? Wat dacht je? Wat voelde je? Waar liep je tegenaan? En wat ging juist verrassend goed?

Door regelmatig terug te kijken, kun je patronen gaan zien die in de drukte van de dag gemakkelijk aan je voorbijgaan.

Gebruik journalen vooral voor zelfobservatie. Niet om ieder gevoel direct te verklaren of op te lossen, maar om beter te begrijpen wat er in jou gebeurt.

Die informatie kun je vervolgens gebruiken in je persoonlijke ontwikkelingsplan.

 

Je levenswiel invullen

Een levenswiel helpt je om verschillende gebieden van je leven naast elkaar te zetten. Denk aan werk, liefde, gezondheid en vrije tijd.

Geef ieder onderdeel bijvoorbeeld een score van 1 tot 10. Een hoge score betekent dat je op dit moment relatief tevreden bent; een lagere score laat zien dat je daar mogelijk iets wilt onderzoeken of veranderen.

Kijk vervolgens vooral naar de reden achter je scores.

Waarom geef je je werk een 5 en je vrije tijd een 8? Wat ontbreekt er bij die 5? Wat gaat er juist goed bij die 8? En welk onderdeel verdient op dit moment als eerste je aandacht?

Zo helpt het levenswiel je om focus aan te brengen in je ontwikkelingsplan.

 

Erachter komen wat je wel en niet meer wilt

Weten wat je wilt, begint soms bij ontdekken wat je níét meer wilt.

Maak daarom eens twee lijsten. Wat wil je graag behouden of meer ruimte geven? En welke situaties, patronen of omstandigheden wil je niet langer op dezelfde manier voortzetten?

Vraag jezelf bijvoorbeeld af: waar word ik blij van? Wat geeft me energie? Waar kijk ik tegenop? Wat levert steeds opnieuw stress of frictie op?

Dat kan gaan over werk, relaties, hobby's of andere delen van je leven.

Je hoeft niet direct overal een oplossing voor te hebben. Eerst helder zien wat wel en niet meer bij je past, is al waardevolle informatie voor je persoonlijke ontwikkelingsplan.

 

Je kernwaarden achterhalen

Kernwaarden zijn dingen die jij fundamenteel belangrijk vindt. Denk aan vrijheid, eerlijkheid, verbinding, avontuur, rust of creativiteit.

Het interessante is niet alleen welke waarden mooi klinken, maar welke waarden daadwerkelijk bij jou passen.

Vraag jezelf bijvoorbeeld af: wanneer voel ik dat iets écht klopt? Waar kan ik moeilijk compromissen over sluiten? Welke momenten in mijn leven voelden waardevol, en welke waarde zat daaronder?

Schrijf een aantal belangrijke waarden op en leg ze naast je doelen.

Past het leven waar je naartoe werkt eigenlijk bij wat je zegt belangrijk te vinden? Als dat niet zo is, zit daar iets om verder te onderzoeken.

 

Je Ikigai ontdekken

Ikigai wordt in het Westen vaak weergegeven als een model met vier vragen: waar houd je van, waar ben je goed in, wat heeft de wereld nodig en waarvoor kun je betaald worden?

Dat model kan prima vragen opleveren voor reflectie, maar het is goed om te weten dat dit viercirkeldiagram niet de oorspronkelijke Japanse betekenis van Ikigai is.

Ikigai is breder. Het gaat om datgene wat waarde en vreugde aan je leven geeft. Dat kan je werk zijn, maar net zo goed een relatie, hobby, activiteit of iets kleins waar je iedere dag naar uitkijkt.

Vraag jezelf daarom vooral af: waar krijg ik energie van? Wat voelt betekenisvol? Waar ga ik volledig in op? En wat zou ik meer ruimte willen geven?

De antwoorden kunnen je helpen om de doelen in je persoonlijke ontwikkelingsplan beter te laten aansluiten op wat voor jou werkelijk belangrijk is.

 

Je levenslijn opstellen

Met een levenslijn kijk je terug naar belangrijke momenten in je leven.

Teken een horizontale lijn en zet daarop gebeurtenissen die jou hebben gevormd. Dat kunnen grote momenten zijn, zoals afstuderen, een verhuizing of het einde van een relatie. Maar ook kleinere gebeurtenissen kunnen belangrijk zijn.

Kijk daarna niet alleen naar wat er gebeurde.

Wat betekende het voor je? Wat leerde je ervan? Wanneer voelde je veel energie en wanneer juist niet? Welke patronen zie je terugkomen?

Je levenslijn kan daardoor aanwijzingen geven over waar je vandaan komt en wat je in de toekomst anders of juist opnieuw wilt doen.

 

Beperkende overtuigingen en zelfsabotage oplossen

Beperkende overtuigingen zijn gedachten over jezelf of de wereld die je mogelijkheden kleiner kunnen maken.

Ik ben hier niet goed genoeg voor.
Ik mag geen fouten maken.
Anderen zullen dit wel raar vinden.
Dit lukt mij toch niet.

Het is verleidelijk om zulke gedachten simpelweg te vervangen door iets positiefs. Maar alleen tegen jezelf zeggen dat je het wél kunt, maakt een diepgewortelde overtuiging niet automatisch onschadelijk.

Onderzoek hem liever.

Waar heb je deze gedachte geleerd? Wanneer komt hij naar boven? Is hij altijd waar? Welke ervaringen passen er niet bij? En welke iets ruimere, geloofwaardige gedachte zou je ervoor in de plaats kunnen zetten?

Kijk vervolgens welke kleine stap je kunt zetten om nieuwe ervaring op te doen.

Op die manier wordt je persoonlijk ontwikkelingsplan meer dan een lijst doelen. Het wordt ook een hulpmiddel om jezelf beter te leren kennen en bewuster te kiezen wat je wilt ontwikkelen.

 

Zelf of samen aan de slag met jouw persoonlijke ontwikkeling?

Nu is het natuurlijk superinteressant om dit soort kennis op te doen. Maar het is nóg belangrijker om er ook daadwerkelijk iets mee te doén. Anders verandert er nog steeds niks in je leven.

Daarom heb ik twee dingen voor je klaargezet:

1. De Self Service Shop waar je in jouw eigen tempo de weg kunt terugvinden naar jezelf. Van gratis materiaal dat je meteen kunt downloaden, tot een 7-daagse True Self Challenge die je vandaag nog kunt starten.

2. Informatie over de Strategiesessie, waarmee je in 60 minuten helderheid krijgt over waar je tegenaan loopt, en hoe je het stap voor stap oplost. Concreet. Op maat. Praktisch.

Ik hoop oprecht dat ik op deze manier jou kan helpen om meer te leven vanuit jouw echte zelf, in plaats van je aangeleerde persoonlijkheid. Zodat je meer energie, richting, verbinding en impact gaat ervaren.

- Wiebe